ĐỀN THỜ TỂ TƯỚNG PHẠM CÔNG CHỨ
Nằm bình yên tại địa phận xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên, đền thờ và lăng mộ Tể tướng Phạm Công Trứ không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị kiến trúc, lịch sử quý báu mà còn là biểu tượng cho tinh thần hiếu học, lòng yêu nước của vùng đất xứ Nhãn.
Vị đại thần "rường cột" phò tá 5 đời vua
Theo sử sách ghi lại, danh nhân Phạm Công Trứ (1599–1675) sinh ra trong một gia đình Nho học tại làng Liêu Xuyên, tổng Liêu Xá, huyện Đường Hào (nay thuộc thôn Thanh Xá, xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên). Từ thuở nhỏ, ông đã sớm bộc lộ tư chất thông minh đĩnh ngộ, nổi tiếng giỏi cả thơ văn lẫn võ bị. Năm 29 tuổi, ông xuất sắc đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân dưới khoa thi Mậu Thìn (1628).
Suốt hơn 40 năm miệt mài làm quan, ông đã đem hết tài năng và tâm huyết phụng sự cho 5 đời vua Lê (Lê Thần Tông, Lê Chân Tông, Lê Huyền Tông, Lê Gia Tông, Lê Hy Tông) và 2 đời chúa Trịnh. Trải qua nhiều chức vụ trọng yếu, ông được phong tới chức Tham tụng (Tể tướng), Thái bảo Yên Quận công, Quốc lão.
Không chỉ là một nhà chính trị, quân sự, ngoại giao xuất chúng, Phạm Công Trứ còn để lại dấu ấn sâu đậm trong nền sử học nước nhà. Ông chính là người có công lao to lớn trong việc chủ trì đính chính, hiệu khám và viết tiếp kỷ tục biên cho bộ quốc sử vĩ đại Đại Việt sử ký toàn thư. Trong cuốn Lịch triều hiến chương loại chí, nhà bác học Phan Huy Chú từng ca ngợi ông là: "Bậc hiền tể thứ nhất sau đời Trung Hưng".
Không gian tâm linh đậm màu lịch sử
Sau khi Tể tướng Phạm Công Trứ tạ thế vào năm 1675, triều đình đã ban đất tại quê nhà Yên Mỹ (nay thuộc xã Nguyễn Văn Linh) để xây dựng khu lăng mộ và đền thờ nhằm tri ân công đức của vị công thần. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, quần thể di tích đã được trùng tu, tôn tạo trên nền móng cũ nhưng vẫn giữ nguyên vẹn được sợi dây kết nối tâm linh và nét tôn nghiêm vốn có.
Đến thăm ngôi đền, du khách và Nhân dân không khỏi trầm trồ trước không gian kiến trúc truyền thống mộc mạc, tĩnh mịch. Nơi đây hiện vẫn lưu giữ nhiều hiện vật cổ có giá trị văn hóa - mỹ thuật cao như hệ thống bia đá cổ ghi lại cuộc đời, sự nghiệp của cụ, cùng chiếc sập đá có niên đại hàng trăm năm. Mỗi nhành cây, viên gạch tại khuôn viên đền đều như đang kể lại câu chuyện về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc.
"Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống hiếu học
Nằm trong vùng đất vốn nổi danh với câu ca “Đầu làng tể tướng, cuối làng trạng nguyên”, đền thờ Phạm Công Trứ ngày nay đã trở thành một "địa chỉ đỏ" văn hóa tâm linh quan trọng của tỉnh Hưng Yên.
Hằng năm, vào các dịp lễ Tết, ngày sinh hay ngày mất của vị Thái tể, chính quyền địa phương, con cháu dòng họ Phạm cùng đông đảo du khách thập phương lại hội tụ về đây dâng hương tưởng niệm. Ngôi đền cũng là điểm đến quen thuộc của các thế hệ học sinh, sinh viên trong và ngoài tỉnh để tìm hiểu lịch sử, viết tiếp truyền thống "uống nước nhớ nguồn" và hun đúc tinh thần hiếu học, rèn đức luyện tài để cống hiến cho quê hương đất nước.
