NHÀ LƯU NIỆM HỒNG HÀ NỮ SĨ ĐOÀN THỊ ĐIỂM
Bà Đoàn Thị Điểm, hiệu là Hồng Hà Nữ sĩ, biệt hiệu Ban Tang, sinh ra trong gia đình có truyền thống khoa bảng ở làng Hiến Phạm, huyện Văn Giang, Bắc Ninh (nay thuộc Hưng Yên). Ông nội bà là Lê Doãn Vi, làm quan đến chức Xã quan, còn thân phụ bà, Lê Doãn Nghi, sau khi đậu Hương Cống đã đổi sang họ Đoàn, gọi là Đoàn Doãn Nghi. Ông Nghi từng dạy học tại thôn Lạc Viên, huyện An Dương (Hải Phòng ngày nay).
Mặc dù là nữ nhi, bà Đoàn Thị Điểm nổi tiếng thông minh từ nhỏ, được học đủ Tứ Thư, Ngũ Kinh và nữ công gia chánh. Năm 16 tuổi, bà đã được biết đến là tài nữ. Thượng thư Lê Anh Tuấn, quen biết thân phụ bà và mến mộ tài văn chương của bà, đã nhận bà làm con nuôi, cho bà về ở nhà mình tại trường Bích Câu, Thăng Long. Đây là thời gian bà mở rộng tri thức qua việc tiếp xúc với nhiều nhân sĩ và đọc sách quý. Khi Thượng thư muốn tiến cử bà vào cung Chúa Trịnh để dạy cung nữ, bà từ chối vì không muốn bị gò bó trong triều đình.
Năm 1724, nghe tin cha ốm nặng, bà xin phép trở về quê phụng dưỡng ông. Sau khi cha và anh trai bà qua đời, bà nối nghiệp mở trường dạy học. Tuy được tiến cử vào cung một lần nữa, bà nhận thấy sự thối nát của triều đình và lại xin về quê. Đến năm 1739, khi giặc nổi loạn, bà cùng gia đình tản cư đến làng Chương Dương, Hà Nội. Tại đây, bà vừa chữa bệnh, vừa mở trường dạy học, đào tạo nhiều nhân tài, trong đó có Tiến sĩ Đào Duy Doãn.
Năm 1743, bà kết hôn với Tiến sĩ Nguyễn Kiều. Khi chồng đi sứ sang Trung Quốc, bà dịch "Chinh Phụ Ngâm Khúc" của Đặng Trần Côn ra chữ Nôm, trở thành một tác phẩm lớn trong nền văn học trung đại Việt Nam. Bà mất vào tháng 9 năm 1748, phần mộ an táng tại phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, Hà Nội. Bà được người đời kính trọng không chỉ vì tài năng văn thơ, mà còn vì phẩm hạnh cao quý, là biểu tượng cho người phụ nữ Việt Nam.
